İNSAN , KENDİSİNİ İZLEYEN OLMADIĞI ZAMANDA KENDİSİNİN DENETÇİSİ OLABİLİR Mİ?

Eğer Gyges’in yüzüğü senin elinde olsaydı ve yaptığın hiçbir şey ortaya çıkmayacak olsaydı yine de bugün savunduğun ahlaki ilkelerle mi hareket ederdin?
Bu sorunun arkasında çok önemli bir düşünce var: İnsan, kendisini izleyen olmadığı zaman da kendisinin denetçisi olabilir mi?
“Denetimin olmadığı yerde insanın karakteri, kurumun ise gerçek risk kültürü ortaya çıkar.”
GYGES’İN YÜZÜĞÜ: İnsan, Denetlenmediğinde de Adil Kalabilir Mi?
Antik Yunan filozofu Platon’un Devlet adlı eserinde, Glaukon tarafından anlatılan Gyges’in Yüzüğü efsanesi, bugün bile insan doğasına, ahlaka ve yönetime ilişkin önemli sorular sorduruyor. Efsaneye göre Gyges, kendisini görünmez yapan sihirli bir yüzük bulur. Artık kimse onu göremeyecek, yaptıklarından dolayı hesap soramayacaktır. Bu gücü kullanarak kralı öldürür ve tahtı ele geçirir. Peki, asıl mesele yüzüğün sağladığı görünmezlik midir, yoksa insanın denetlenmediğinde ortaya çıkan gerçek tercihleri mi?
Bu efsaneyi günümüz kurumlarına uyarladığımızda karşımıza önemli riskler çıkıyor:
* Bir yönetici denetlenmediğinde yetkisini nasıl kullanır?
* Bir çalışan yaptığı hatanın ortaya çıkmayacağını bilirse gerçeği söyler mi?
* Bir kurumda etik ilkeler yalnızca denetim varken mi uygulanır?
* Hesap verebilirlik ortadan kalktığında kurumsal kültür nasıl değişir?
Risk analizi açısından Gyges’in yüzüğü bize şunu düşündürüyor: Görünmeyen riskler, her zaman fark edilmeyen tehlikeler değildir. Bazen herkesin bildiği ancak kimsenin dile getirmediği davranışlardır. Bir kurumun gerçek risk kültürü, sadece denetim mekanizmalarının çalıştığı zamanlarda değil, denetimin olmadığı durumlarda da kendini gösterir. Bu nedenle risk yönetimi yalnızca prosedür, kontrol ve raporlama meselesi değildir. Aynı zamanda insan davranışını, etik değerleri, güç ilişkilerini ve hesap verebilirlik anlayışını değerlendirme sürecidir.
Benim için Gyges’in yüzüğünün en önemli mesajı şu: İyi olmak, yakalanmamakla değil; kimsenin görmediği yerde de doğru olanı seçebilmekle ilgilidir. Çünkü gerçek etik kültür, görünür denetimden önce görünmeyen vicdanda başlar.
Sizce insan, yaptıklarının asla ortaya çıkmayacağını bilse yine de adil davranır mı?
#RiskAnalizi #Felsefe #Etik #KurumsalYönetim #RiskYönetimi #Denetim #KurumsalRiskKültürü #FelsefiDanışmanlık
Alisa Çiçek Akyol
Risk Analizi Uzmanı